De fauna beter leren kennen

Hoe goed kent u uw buurt? Kent u de vleermuis die twee vleugelslagen van u vandaan woont? De egel die onder de hagen sluipt? Dit zijn zeer discrete buren, maar ze zijn er, net als veel andere soorten.

De stad is een risicovolle wereld voor de wilde dieren, maar ze kan ook een toevluchtsoord zijn voor bepaalde soorten die er gedijen. In een stedelijke omgeving zijn voedsel en water het hele jaar door beschikbaar. De fauna en flora vindt er allerlei hoekjes, scheuren in de muren, min of meer onderhouden tuinen, … en vogels houden van de verticaliteit van de gebouwen.

In de praktijk:

Wist u in het bijzonder dat onze gemeente bijzonder aantrekkelijk is voor gierzwaluwen en zwaluwen? En dat het elk jaar een paar valken verwelkomt dat bovenop de toren van het gemeentehuis nestelt?

Gierzwaluwen en zwaluwen

Elk jaar reizen de zwaluwen duizenden kilometers over land en zee om bij ons te komen nestelen. In het licht van de constante en verontrustende afname van deze vogels, hebben de verenigingen Aves-Natagora in samenwerking met de lokale verenigingen Natura Woluwe en de duurzame wijk Mooi-Bos “Laat ons de tijd nemen” en de gemeente vele nestkastjes geïnstalleerd in scholen (welke?) en op de huizen van particulieren die dit hebben aangeboden.

In 2016 werden in Sinte-Aleidis, waar de kolonie is gevestigd, tot 72 nieuwe nestkastjes geïnstalleerd. In 2018 werden 55 bezette nesten geteld in Sint-Pieters-Woluwe, een record sinds het begin van de metingen in 1992.

Huiszwaluw (Delichon Urbicum) – Evolutie van het aantal bezette nesten:

Koloniën	Gemeente	1992	2014	2015	2016	2017	2018
Mater Dei	Sint-Pieters-Woluwe	42	39	30	31	15	15
Sinte-Aleidis	Sint-Pieters-Woluwe	/	4	6	14	20	40

Op basis van dit succes besloot de gemeente vervolgens een andere spannende vogel een duwtje in de rug te geven: de zwarte gierzwaluw (Apus apus), een soort die in de hele stad in verval is geraakt. Deze trekvogel reist tussen Afrika en onze contreien, waar hij slechts 3 maanden per jaar verblijft (van mei tot juli). Zijn dieet bestaat voornamelijk uit kleine vliegende insecten (muggen, vliegjes, enz.) die we in de zomerperiode vaak graag kwijt willen. De verstedelijking en de huidige - overigens legitieme - wens om huizen te isoleren om energie te besparen is hen helaas vaak fataal. Elke scheur, elk gedicht gat, ontneemt hen een holte om in te nestelen.

Daarom zijn in Sint-Pieters-Woluwe kunstmatige nestkastjes geplaatst op scholen en privéwoningen om de reproductie van zwarte gierzwaluwen te bevorderen. In 2016 werden 30 nestkastjes geplaatst (10 in de gemeentelijke school van het Centrum, 10 in de school van Mooi-Bos en 10 in privéwoningen).

In 2019 werden twee steigergaten in de Sint-Pieterskerk aangelegd om de gierzwaluwen te huisvesten.

Ook particulieren hebben een belangrijke rol te spelen door de nestholtes die door gierzwaluwen worden gebruikt of mogelijk gebruikt kunnen worden, op te sporen en deze te behouden of te vervangen door geschikte nestkasten. Als een nestkast wordt geplaatst ter vervanging van een gebruikte holte, is het belangrijk dat de nestkast exact op dezelfde plaats wordt aangebracht als de oorspronkelijke holte. Als de holte namelijk wordt dichtgemaakt en de nestkast iets verderop wordt geplaatst, zal de gierzwaluw de nestkast niet als zijn nest herkennen. Hij zal zich herhaaldelijk tegen de dichtgemaakte holte stoten en uiteindelijk van uitputting sterven.

Om verder te gaan :

De gierzwaluw - Natuurpunt
De gierzwaluw - Renature
Leer hoe nestkastjes voor vogels te instaleren
Ontwerp uw project van nestkastjes met de Gids Duurzame Gebouwen

Aziatische hoornaar

De Aziatische hoornaar is al enkele jaren aanwezig in Brussel. Deze soort, die behoort tot de orde van Hymenoptera, wordt beschouwd als invasief (Verordening (EU) 1143/2014 en Uitvoeringsverordening (EU) 2016/1141). Leer hoe je dit invasieve exotische insect, dat overlast kan veroorzaken, kunt herkennen en beheersen.

Ik heb een aziatische hoornaar en/of een nest gezien. Wat moet ik doen?

1/ Herkennen: In de lente creëert de toekomstige koningin, die de winter heeft overleefd, een nest embryo's. Dit is het primaire nest. Het nest heeft de grootte van een tennisbal, is gemaakt van een omhulsel van houtvezelpapier en bevindt zich op geringe hoogte (minder dan 4 m hoog). Deze kleine nesten zijn te vinden in de buurt van huizen, terrassen, balkons, garages, tuinhuisjes en nestkastjes.

Vanaf juni verschijnen er secundaire nesten. Deze nesten zijn veel groter (tot 80 cm in diameter) en worden vaak hoog gevonden (10-15 m hoog). Blijf uit de buurt. Alleen brandweerlieden in noodsituaties of professionals zijn bevoegd om deze nesten te neutraliseren.

2/ Identificeren:

Verschillende soorten wespen en hoornaars bouwen hetzelfde type nest. Het is belangrijk om er zeker van te zijn dat dit inderdaad Aziatische hoornaars zijn, en ze niet te verwarren met de Europese horzel, een nuttige inheemse soort die behouden moet blijven.

De Aziatische hoornaar is kleiner (3 cm) dan de Europese hoornaar. Hij is zwart en kan worden herkend aan zijn gele poten en de punt van zijn oranje abdomen. Raadpleeg de fiche over de "Aziatische hoornaar" voor meer informatie.
De Europese hoornaar is rood met geel. Raadpleeg de fiche over de "Europese hoornaar " voor meer informatie.

3/ Waarschuwen:

In de lente kan actie worden ondernomen op de primaire nesten om de lokale verspreiding te minimaliseren. Maak een foto van het nest en breng “Groupe F” op de hoogte via de Facebook-pagina: Vespa Hunter 1500. Zij zullen het nest inventariseren en je adviseren over hoe je verder moet gaan.

Vanaf juni verschijnen de secundaire nesten. Blijf uit de buurt. Alleen brandweerlieden en privé bestrijders zijn bevoegd om ze te neutraliseren.

Bij ernstig en dringend gevaar, bel de brandweer op 112. Als het nest bijvoorbeeld minder dan 7 meter verwijderd is van een huisingang (deur, raam, ventilatie, enz.), balkon, terras, speelplaats of een andere regelmatig bezochte ruimte.
- Let op, niet-dringende interventies door de brandweer kunnen worden gefactureerd. Voor de definitie van een niet-dringend interventie, zie de website Renature.
In geval van zwaak of matig gevaar : neem contact op met een privé bestrijder. De brandweer kan inderdaad niet alle aanvraagen behandelen. De lijst van privé bestrijders die in Vlaanderen en in Wallonië zijn opgeleid is beschikbaar op de website Renature.
Het is niet langer nodig om nesten hoog in bomen na eind november en tot april-mei te neutraliseren. Dit zijn ontbindende nesten die nooit meer bewoond zullen worden. U kunt toch nog het nest op observations.be melden.

Meer weten:

Lees meer over de Aziatische en Europese hoornaars
Opmerkingen verzamelen: observations.be
Bijdragen tot een doordacht beheer van de Aziatische hoornaar: renature.be
Lokale groepen die nesten zoeken: Groupe F
Heb je het antwoord op je vraag nog niet gevonden? environnement@woluwe1150.be

De amfibieën

De migratie van amfibieën vergemakkelijken.

De fragiele en discrete amfibieën houden zich een groot deel van het jaar schuil om te overwinteren en zijn belangrijk voor het evenwicht van onze ecosystemen.

Zelfs in Sint-Pieters-Woluwe!

Elk jaar, als de lente nadert, vindt er een onopvallend maar essentieel natuurverschijnsel plaats: de migratie van amfibieën. Kikkers, padden en salamanders verlaten hun winterslaapplaatsen om terug te keren naar het water waar ze geboren zijn om zich voort te planten. Hoewel dit van vitaal belang is voor het voortbestaan van deze soorten, is deze oversteek vol valkuilen, vooral in stedelijke omgevingen (wegen, fietspaden, bouwwerken).

Migrerende soorten in Brussel

Verschillende soorten amfibieën in Brussel ondernemen deze jaarlijkse migratie:

Bruine kikker: varieert in kleur van bruin tot roodachtig en is een van de eerste die aan het eind van de winter rondloopt.

Gewone pad: met zijn wrattige huid en robuuste uiterlijk trekt hij massaal naar waterrijke gebieden om zich voort te planten.

Alpenwatersalamander: deze kleine amfibie heeft een feloranje onderkant en wordt vaak gezien in het Brusselse water.

Kleine watersalamander: kleiner dan de alpensalamander, te herkennen aan de golvende rugkam van de mannetjes in het broedseizoen.

Vinpootsalamander: herkenbaar aan de achterpoten met zwemvliezen van het mannetje, hij bezoekt ook de vijvers en poelen in de regio.

Meer informatie over de amfibieën in Brussel en hun verspreiding over het grondgebied.

Waarom migreren ze?

De belangrijkste reden voor amfibieënmigratie is voortplanting. Na hun winterslaap op het land keren deze dieren terug naar de waterpoelen waar ze geboren zijn om hun eieren te leggen. Deze trouw aan broedplaatsen maakt deel uit van hun instinct en is cruciaal voor het behoud van populaties.

De omstandigheden die deze migratie in gang zetten zijn onder andere een minimum nachttemperatuur van 7°C, bewolking en een hoge luchtvochtigheid. De combinatie van deze factoren geeft de amfibieën het signaal dat het tijd is om te verhuizen.

Gevaren in een stedelijke omgeving

In Brussel stelt de dichte verstedelijking deze migranten voor heel wat uitdagingen. Vooral wegen zijn dodelijke obstakels. Elk jaar worden veel amfibieën verpletterd op weg naar hun broedgebieden. In Sint-Pieters-Woluwe zijn twee belangrijke oversteekplaatsen geïdentificeerd bij de Shetlanderdreef📍en in het Woluwepark📍.

Initiatieven voor bescherming

Verschillende organisaties en lokale overheden zijn zich bewust van deze problemen en hebben maatregelen ingevoerd om deze soorten tijdens hun migratie te beschermen:

De oversteekplaatsen in kaart brengen en risicogebieden identificeren. Amfibieënreddingskaart voor Wallonië/Brussel .
Installatie van faunatunnels: speciale tunnels onder wegen waardoor amfibieën veilig kunnen oversteken.
Tijdelijke hekken en reddingsoperaties: vrijwilligers plaatsen hekken om de amfibieën naar verzamelpunten te leiden, waar ze vervolgens naar de andere kant van de weg worden gebracht. Deze acties, gecoördineerd door verenigingen zoals Natagora, zijn essentieel om het sterftecijfer terug te dringen.
Publiek bewustzijn: informatiecampagnes zijn erop gericht automobilisten en buurtbewoners te waarschuwen voor de aanwezigheid van deze migraties en hen aan te moedigen hun gedrag aan te passen, met name door hun snelheid te verlagen.

Hoe kunt ons helpen?

De bescherming van amfibieën is een zaak van iedereen. Hier zijn enkele dingen die u kunt doen:

Word vrijwilliger: neem deel aan reddingsoperaties die tijdens de migratieperiode worden georganiseerd. Uw hulp kan echt een verschil maken. U vindt alle nuttige informatie om vrijwilliger te worden via de volgende link: Vrijwilliger worden

Neem verantwoord rijgedrag aan: als u op lenteavonden rijdt, wees dan waakzaam in gebieden die geïdentificeerd zijn als migratiepunten en verminder uw snelheid. Een snelheid van minder dan 30 km/u is noodzakelijk, omdat amfibieën het slachtoffer kunnen worden van een zuigeffect onder het voertuig, dat optreedt bij hogere snelheden en fataal kan zijn.

Uw familie en vrienden bewustmaken: informeer uw familie en vrienden over het belang van deze migraties en de stappen die u kunt nemen om deze soorten te beschermen.

Richt uw natuurgebieden in: vermijd omheiningen van klein gaas of massieve muren, omdat ze de doorgang van kleine wilde dieren vertragen of zelfs volledig verhinderen. Als u een klein watervlak hebt, richt de oever dan zo in dat kleine dieren eruit kunnen. Meer info over omheiningen en watervlakken.

Samen kunnen we de amfibieën in Brussel helpen beschermen en ervoor zorgen dat deze kostbare soorten in onze stedelijke omgeving blijven voortbestaan.

Meer weten: